Inspektor ochrony radiologicznej: jak naprawdę wygląda egzamin PAA (termin 14 grudnia 2026)

Egzamin, który łączy test, zadania obliczeniowe i ustną obronę

14 grudnia 2026 r. o godz. 9:00, w Sali Kinowej Centrum Bankowo-Finansowego przy ul. Nowy Świat 6/12 w Warszawie, kolejna grupa kandydatów przystąpi do egzaminu na inspektora ochrony radiologicznej (IOR) przed komisją egzaminacyjną Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki (PAA). To jeden z mniej znanych, ale realnie wymagających egzaminów państwowych w Polsce — w przeciwieństwie do większości testów jednokrotnego wyboru, składa się z trzech odrębnych części, które trzeba zdać jednocześnie, a nie średnio.

Kim jest inspektor ochrony radiologicznej i dlaczego to stanowisko jest obowiązkowe

Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, każda jednostka wykonująca działalność związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące (szpitale i pracownie rentgenowskie, laboratoria badawcze, zakłady przemysłowe wykorzystujące defektoskopy czy źródła promieniotwórcze, ośrodki radioterapii i medycyny nuklearnej) musi wyznaczyć inspektora ochrony radiologicznej — osobę nadzorującą przestrzeganie wymogów bezpieczeństwa radiacyjnego na miejscu. Bez uprawnień IOR jednostka w praktyce nie może legalnie prowadzić takiej działalności.

Pięć rodzajów uprawnień — i to nie jest tylko formalna etykieta

PAA wydaje pięć odrębnych kategorii uprawnień IOR, a zakres egzaminu zależy od tego, o którą kategorię się ubiegasz:

| Kategoria | Zakres | Typowe zastosowanie | |---|---|---| | IOR-1Z | Magazynowanie, transport, obrót i stosowanie zamkniętych źródeł promieniotwórczych oraz urządzeń o aktywności poniżej wartości P2 | Przemysł, defektoskopia niskiej aktywności | | IOR-1R | Obsługa i stosowanie urządzeń wytwarzających promieniowanie jonizujące do celów niemedycznych | Kontrola jakości, badania nieniszczące | | IOR-1 | Pełny zakres IOR-1Z + IOR-1R, łącznie z nadzorem nad materiałami jądrowymi | Duże zakłady przemysłowe, instytuty badawcze | | IOR-3 | Urządzenia zawierające źródła promieniotwórcze oraz aparaty wytwarzające promieniowanie do celów medycznych | Szpitale, pracownie RTG, radioterapia, medycyna nuklearna | | IOR-2 | Kategoria pośrednia wymieniona wśród wydawanych uprawnień | — |

Źródło: PAA (gov.pl/web/paa/egzaminy), SIOR (sior.pl), rozporządzenie Rady Ministrów z 5 marca 2021 r. w sprawie inspektorów ochrony radiologicznej.

Elektroradiolog w szpitalu i inżynier defektoskopii w fabryce zdają więc różne egzaminy IOR, mimo że oba noszą tę samą nazwę zawodu.

Jak wygląda sam egzamin — i dlaczego "zdać na styk" tu się nie uda

Struktura egzaminu, ustalona w rozporządzeniu z 2021 r., jest rzadko spotykana wśród polskich egzaminów zawodowych:

• Część pisemna (120 minut): 30 pytań testowych (1 pkt za poprawną odpowiedź) + 3 zadania obliczeniowe/problemowe (0-10 pkt każde, maks. 30 pkt).
• Część ustna: 5 pytań (0-5 pkt każde, maks. 25 pkt), przeprowadzana tylko dla osób, które zaliczyły część pisemną.

Kluczowa różnica względem typowego testu jednokrotnego wyboru: próg zaliczenia jest wielopoziomowy, nie jeden łączny wynik procentowy. Żeby zdać, trzeba jednocześnie uzyskać ≥20 pkt z testu (na 30), ≥20 pkt z zadań obliczeniowych (na 30), łącznie ≥40 pkt z części pisemnej (na 60, czyli min. 66,7%), a następnie ≥15 pkt z części ustnej (na 25, min. 60%).

Wysoki wynik z jednej części nie rekompensuje słabego wyniku z drugiej. Zdobycie 30/30 z testu przy 15/30 z zadań obliczeniowych oznacza oblanie części pisemnej, mimo łącznego wyniku 45/60 (75%) — bo warunek "≥20 pkt z zadań" nie został spełniony. To realnie zmienia strategię nauki: nie wystarczy być mocnym w teorii, trzeba osobno opanować obliczenia dozymetryczne.

Ile to kosztuje i jak się zapisać

• Opłata egzaminacyjna: 400 zł, płatna na rachunek PAA najpóźniej 7 dni przed terminem egzaminu (dla sesji 14 grudnia 2026 r. — do 7 grudnia 2026 r.).
• Dopuszczenie do egzaminu wymaga ukończenia szkolenia w jednostce uprawnionej przez PAA albo wykazania zwolnienia ze szkolenia — m.in. dla osób z ukończonymi w ciągu ostatnich 5 lat studiami obejmującymi min. 30 h wykładów i 30 h ćwiczeń z dozymetrii i ochrony radiologicznej, lub z odpowiednim doświadczeniem zawodowym w warunkach narażenia.
• Wymagane jest też zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące.
• Terminy egzaminów w 2026 r.: 13 lutego, 13 marca, 17 kwietnia, 15 maja, 19 czerwca, 25 września, 23 października, 20 listopada, 14 grudnia.

Dlaczego to się w ogóle opłaca

Uprawnienia IOR nie są opcjonalnym "plusem w CV" — są prawnym warunkiem prowadzenia działalności narażonej na promieniowanie jonizujące. Dla osób pracujących już w radiologii, medycynie nuklearnej, przemysłowej defektoskopii czy laboratoriach badawczych zdanie tego egzaminu jest zwykle wymogiem formalnym stawianym przez pracodawcę, bo to jednostka odpowiada przed PAA za wyznaczenie kompetentnego inspektora.

Metodologia

Dane o strukturze egzaminu, progach zaliczenia, opłacie i terminach pochodzą z oficjalnej strony PAA (gov.pl/web/paa/egzaminy) oraz z rozporządzenia Rady Ministrów z 5 marca 2021 r. w sprawie inspektorów ochrony radiologicznej (Dz.U. 2021 poz. 640). Informacje o zakresie poszczególnych kategorii uprawnień zweryfikowano dodatkowo w opisie Stowarzyszenia Inspektorów Ochrony Radiologicznej (sior.pl). PAA nie publikuje statystyk zdawalności ani liczby kandydatów per sesja — w przeciwieństwie do KNF — dlatego ten artykuł nie zawiera danych o zdawalności.